Vrijheid in werk begint voor veel mensen bij vertrouwen
De vijfde Duurzaamheidsbanenpoll laat zien dat vrijheid in werk voor veel stemmers dieper gaat dan thuiswerken of zelf de agenda indelen. De helft kiest voor vertrouwen in plaats van controle.
De helft van de stemmers kiest voor vertrouwen in plaats van controle. Vrijheid lijkt daarmee niet alleen te gaan over waar of wanneer je werkt, maar ook over hoeveel professionele ruimte je daadwerkelijk krijgt.
Vrijheid in werk klinkt eenvoudig.
Zelf bepalen waar je werkt. Je eigen agenda indelen. Op tijd stoppen voor privéafspraken. Of misschien gewoon niet voor iedere beslissing toestemming hoeven vragen.
Daarom vroegen we in week 5 van de #Duurzaamheidsbanenpoll: “Wat betekent vrijheid in werk voor jou het meest?”
Van de 40 stemmers kiest precies 50% voor vertrouwen in plaats van controle. Mijn tijd zelf indelen volgt met 25%, betere werk-privébalans met 15% en hybride kunnen werken met 10%.
De winnaar is geen rooster of thuiswerkregeling
Dat maakt de uitslag interessant.
De meest tastbare vormen van vrijheid — werktijden en werkplek — staan niet bovenaan. De winnaar gaat juist over de relatie tussen medewerker en organisatie.
Wordt ervan uitgegaan dat je je werk kunt? Mag je zelf beslissingen nemen? Krijg je verantwoordelijkheid zonder dat iedere stap opnieuw gecontroleerd hoeft te worden?
Vrijheid lijkt voor veel stemmers daardoor niet alleen te betekenen: ik mag kiezen, maar ook: de organisatie durft mij ruimte te geven.
Vrijheid wordt pas echt voelbaar wanneer verantwoordelijkheid niet voortdurend wordt gevolgd door extra controle.
Vertrouwen is niet hetzelfde als vrijblijvendheid
Dat onderscheid is belangrijk.
Vertrouwen betekent niet dat doelen verdwijnen, dat iedereen zomaar kan doen wat hij of zij wil of dat leidinggevenden zich nergens meer mee bemoeien.
Professionele vrijheid kan juist goed samengaan met heldere afspraken.
Wat moet worden bereikt? Welke veiligheidsregels gelden? Wanneer moet worden afgestemd? Waar ligt de eigen beslissingsruimte?
Als die kaders duidelijk zijn, hoeft een werkgever niet iedere tussenstap voor te schrijven. Vertrouwen kan dan bestaan uit duidelijke richting én ruimte in de uitvoering.
Vertrouwen en autonomie liggen dicht bij elkaar, maar zijn niet hetzelfde
Landelijk arbeidsmarktonderzoek biedt interessante context, maar vraagt om enige voorzichtigheid.
CBS en TNO onderzoeken vooral autonomie of zelfstandigheid: de mate waarin werknemers zelf kunnen bepalen hoe zij hun werk uitvoeren, in welke volgorde zij taken doen en hoeveel invloed zij hebben op tempo, tijd en plaats.
Dat is niet precies hetzelfde als het vertrouwen waar onze poll naar vraagt.
Maar de begrippen raken elkaar wel. Feitelijke beslissingsruimte is immers moeilijk als vrijheid te ervaren wanneer iemand tegelijkertijd het gevoel heeft dat iedere keuze wantrouwend wordt gevolgd.
Ruim de helft ervaart regelmatig zelfstandigheid in het werk
In 2025 gaf volgens CBS en TNO 57% van de werknemers aan regelmatig zelfstandigheid in het werk te ervaren.
Op de concrete vraag of werknemers regelmatig zelf kunnen beslissen hoe zij hun werk uitvoeren, kwam het aandeel uit op 60,2%.
Die ruimte verschilt sterk per beroep. In technische beroepen kon 65,1% regelmatig zelf bepalen hoe het werk wordt uitgevoerd, terwijl dat aandeel in transport en logistiek 41,7% was.
Daarmee laat het landelijke beeld zien dat professionele regelruimte voor veel mensen onderdeel van werk is, maar bepaald niet vanzelfsprekend voor iedereen.
CBS & TNO: Arbeidsomstandigheden: werkdruk en autonomie onder werknemers
CBS: De arbeidsmarkt in cijfers 2025: zelfstandigheid in het werk
Regelruimte wordt extra belangrijk wanneer het werk veel vraagt
Autonomie is niet alleen aantrekkelijk omdat vrijheid prettig klinkt.
CBS en TNO laten zien dat de combinatie van hoge taakeisen en weinig autonomie samenhangt met wat zij een stressvolle baan noemen.
In 2024 had 16% van de werknemers zo’n combinatie. Daarbij ervoer 42% weinig autonomie en rapporteerde 32% hoge taakeisen.
Ook dit meet niet rechtstreeks vertrouwen. Het laat wel zien waarom professionele ruimte meer kan zijn dan een aantrekkelijk cultuurwoord.
Als het werk veel van mensen vraagt, kan het verschil maken of zij ook voldoende mogelijkheden hebben om zelf te bepalen hoe zij met die eisen omgaan.
TNO & CBS: Hoge taakeisen en weinig autonomie: bijna één op de zes werknemers had stressvol werk
Zelf je tijd indelen staat op twee
Een kwart van de stemmers kiest voor mijn tijd zelf indelen.
Dat is misschien de meest concrete vorm van vrijheid in de uitslag.
Zelf kunnen bepalen wanneer geconcentreerd werk plaatsvindt. Ruimte hebben om afspraken logisch over de dag te verdelen. Of enige invloed hebben op begin- en eindtijden.
Week 6 gaat daar vervolgens verder op in: daar blijkt niet alleen vrijheid belangrijk, maar vooral welke vorm van flexibiliteit in de praktijk het meeste verschil maakt.
Werk-privébalans krijgt 15%
Betere werk-privébalans krijgt 15% van de stemmen.
Dat percentage is lager dan vertrouwen en tijdsautonomie, maar het antwoord raakt aan een belangrijk punt: vrijheid is niet alleen iets wat je tijdens werktijd ervaart.
Ze kan ook zichtbaar worden in hoeveel ruimte er na het werk overblijft voor gezin, herstel, sport, mantelzorg of andere delen van het leven.
In week 7 wordt die praktische kant later nog scherper zichtbaar: daar komt minder reistijd bovenaan wanneer we vragen wat werk direct beter bij het leven laat passen.
Hybride werken staat onderaan — maar is daarmee niet onbelangrijk
Hybride kunnen werken krijgt 10%.
Daaruit mogen we niet concluderen dat thuiswerken of hybride werken voor weinig mensen relevant is.
De vraag was welke vorm van vrijheid het meest betekent. Er kon maar één antwoord worden gekozen.
Bovendien kan hybride werken juist één van de praktische manieren zijn waarop vertrouwen zichtbaar wordt: niet aanwezigheid als standaardbewijs van inzet, maar duidelijke afspraken over resultaten en samenwerking.
Tegelijk is hybride werken voor veel uitvoerende, technische en operationele functies simpelweg niet in dezelfde mate mogelijk. Vrijheid moet daarom breder worden gezien dan alleen de keuze tussen huis en kantoor.
Een monteur kan veel professionele vrijheid ervaren zonder één dag thuis te werken. Een kantoorfunctie kan hybride zijn en toch heel controlerend worden aangestuurd.
Hoe maken werkgevers in de energiesector vrijheid concreter?
Vertrouwen is lastiger zichtbaar te maken dan een salarisrange of aantal vakantiedagen. Toch zijn er op carrière- en vacaturepagina’s voorbeelden te vinden waarin werkgevers verder gaan dan alleen zeggen dat mensen “veel vrijheid” krijgen.
Vattenfall koppelt leiderschap expliciet aan het opbouwen van vertrouwen, het geven van duidelijke richting en het creëren van een omgeving waarin mensen verantwoordelijkheid kunnen nemen en groeien.
Dat is interessant omdat vertrouwen daar niet als tegenhanger van duidelijkheid wordt neergezet. De twee horen juist bij elkaar: richting geven én verantwoordelijkheid laten.
Greenchoice gebruikt bij een klantenservicefunctie letterlijk de combinatie vrijheid en verantwoordelijkheid in de uitvoering van de rol. Bij andere functies, zoals Product Owner, spreekt de organisatie over veel autonomie, verantwoordelijkheid en invloed op de koers.
Stedin beschrijft binnen Privacy & Security eveneens de combinatie van vrijheid en verantwoordelijkheid. Mensen krijgen volgens de werkgeverspagina veel autonomie in hun functie, naast hybride mogelijkheden en een persoonlijk keuzebudget.
Bij Ennatuurlijk komen vertrouwen en eigen regie op verschillende plekken samen. De organisatie schrijft dat ontwikkeling niet via één vast groeipad hoeft te verlopen en verwacht dat mensen zelf verantwoordelijkheid en regie nemen over hun ontwikkeling en loopbaan.
Op een pagina over persoonlijke ontwikkeling koppelt Ennatuurlijk vertrouwen en openheid bovendien aan ruimte om ideeën in te brengen, initiatief te nemen en nieuwe dingen te proberen.
Vattenfall — vertrouwen, duidelijkheid en verantwoordelijkheid in leiderschap
Greenchoice — vrijheid en verantwoordelijkheid in de uitvoering van de rol
Stedin — autonomie, verantwoordelijkheid en balans
Ennatuurlijk — vertrouwen en openheid als basis voor initiatief
“Je krijgt veel vrijheid” zegt weinig. Sterker is uitleggen welke beslissingen iemand zelf neemt, welke verantwoordelijkheid daarbij hoort en hoe leidinggevenden daar in de praktijk mee omgaan.
Vrijheid ziet er niet in iedere functie hetzelfde uit
Dat is in de energiesector extra belangrijk.
Een projectleider, data-specialist of adviseur heeft vaak andere mogelijkheden dan een monteur, operator of onderhoudstechnicus.
Technisch en operationeel werk kent bovendien veiligheidsregels en procedures die niet vrijblijvend zijn.
Toch kan ook binnen zulke functies professionele ruimte bestaan: zelf problemen analyseren, keuzes maken binnen afgesproken kaders, verantwoordelijkheid dragen voor kwaliteit of invloed hebben op de planning.
Vrijheid betekent daarom niet: zo min mogelijk regels. Het betekent eerder: zo veel mogelijk bruikbare ruimte binnen de grenzen die het werk werkelijk nodig heeft.
Controle is soms nodig — micromanagement is iets anders
Ook het winnende antwoord uit de poll verdient nuance.
“Vertrouwen in plaats van controle” betekent niet dat iedere vorm van controle slecht werkgeverschap is.
Kwaliteitscontroles, veiligheidschecks, collegiale toetsing en verantwoording kunnen juist noodzakelijk zijn.
Het verschil zit vooral in waarom en hoe er wordt gecontroleerd.
Controle om veiligheid of kwaliteit te bewaken is iets anders dan iedere professionele keuze laten goedkeuren omdat er weinig vertrouwen bestaat in degene die het werk uitvoert.
Vijf vragen die vrijheid concreet maken
Beschrijf de daadwerkelijke beslissingsruimte in plaats van alleen het woord autonomie te gebruiken.
Maak duidelijk waar veiligheid, kwaliteit, wetgeving of samenwerking grenzen aan de vrijheid stellen.
Vertel iets over doelen, feedback, overleg en de rol van de leidinggevende.
Benoem flexibiliteit alleen waar de functie die werkelijk biedt en maak die mogelijkheid concreet.
Geef voorbeelden van verantwoordelijkheid, initiatief, invloed of eigenaarschap in het dagelijkse werk.
Wat betekent dit voor vacatureteksten?
Woorden als vrijheid, autonomie, vertrouwen en eigenaarschap zijn gemakkelijk op te schrijven.
Maar net als bij duurzaamheid, salaris en flexibiliteit geldt: de claim wordt sterker zodra iemand kan zien wat zij werkelijk betekent.
Schrijf daarom niet alleen: “je krijgt veel vrijheid in je functie.”
Vertel welke keuzes iemand zelf maakt. Welke resultaten tellen. Wanneer overleg nodig is. En welke verantwoordelijkheden daadwerkelijk bij de functie liggen.
Daarmee verandert vrijheid van een aantrekkelijk cultuurwoord in informatie waarmee iemand kan beoordelen of de manier van werken werkelijk past.
Vrijheid in werk zit niet alleen in thuiswerken of een flexibele agenda. Ze zit ook in de vraag of je binnen duidelijke kaders professioneel wordt vertrouwd.
Met 40 stemmen is deze poll geen representatief arbeidsmarktonderzoek. De uitslag is een indicatief signaal binnen de doorlopende #Duurzaamheidsbanenpoll. De landelijke cijfers van CBS en TNO meten autonomie en zelfstandigheid, niet rechtstreeks het vertrouwen dat in deze poll centraal staat. Ze zijn daarom uitsluitend gebruikt als bredere arbeidsmarktcontext. De werkgeversvoorbeelden zijn gebaseerd op openbare carrière- en vacaturepagina’s en laten zien hoe organisaties vrijheid, vertrouwen en verantwoordelijkheid communiceren; ze vormen geen onafhankelijke beoordeling van de dagelijkse werkcultuur.
Voor werkgevers
Maak duidelijk waar professionele ruimte werkelijk begint. Vertrouwen wordt geloofwaardig wanneer mensen weten welke verantwoordelijkheid zij krijgen, welke beslissingen zij zelf nemen en welke kaders nodig blijven.
Voor recruiters
Vraag niet alleen of iemand vrijheid belangrijk vindt. Bespreek wat daarmee wordt bedoeld: invloed op beslissingen, eigen planning, vertrouwen van de leidinggevende, hybride werken of ruimte om een eigen aanpak te kiezen.
Voor vacatureteksten
Vermijd alleen de belofte van “veel vrijheid”. Beschrijf wat iemand zelf mag bepalen, welke verantwoordelijkheid daarbij hoort en hoe doelen, begeleiding en controle in de praktijk worden georganiseerd.
Van vrijheid naar concrete flexibiliteit
Week 5 laat zien dat vrijheid voor veel stemmers begint bij vertrouwen. Maar hoe krijgt die vrijheid praktisch vorm in een werkweek? In week 6 vergelijken we thuiswerken, zelf je uren kiezen, vier dagen werken en minder vaste overleggen.
Lees de analyse van week 6Meer inzichten over duurzaam werk? Volg Duurzaamheidsbanen.nl op LinkedIn en bekijk onze gratis checklist voor werkgevers met impact met 7 veelgemaakte fouten die je in duurzame vacatures liever voorkomt.
