Vrijheid wint nipt van salaris: wat de eerste Duurzaamheidsbanenpoll laat zien
De eerste Duurzaamheidsbanenpoll begint met een opvallend klein verschil. Vrijheid eindigt met 39% nét boven salaris met 35%. Zekerheid en betekenis volgen op afstand. Daarmee opent de reeks meteen een bredere vraag: wat maakt werk aantrekkelijk wanneer mensen nadenken over een volgende stap?
Vrijheid en salaris liggen dicht bij elkaar. De eerste poll laat daarmee vooral zien dat de afweging rond werk uit meer bestaat dan één arbeidsvoorwaarde: financiële beloning én ruimte in het werk spelen beide een grote rol.
Wat moet een volgende baan vooral beter maken?
Meer verdienen? Meer zekerheid? Werk doen dat duidelijker betekenis heeft? Of vooral meer ruimte krijgen om werk op een manier te organiseren die beter bij je leven past?
Met die vraag begon op 1 april 2026 de #Duurzaamheidsbanenpoll. De eerste vraag luidde: “Als jij nadenkt over ander werk, wat weegt dan het zwaarst?”
Vrijheid eindigt bovenaan met 39%, maar salaris volgt vlak daarachter met 35%. Zekerheid krijgt 17% en betekenis 9%.
Vrijheid wint, maar het verschil met salaris is klein
Vier procentpunt verschil is geen aardverschuiving.
De sterkste conclusie is daarom niet dat salaris er niet meer toe doet of dat vrijheid voortaan dé belangrijkste arbeidswaarde is.
Deze eerste poll laat vooral zien dat beide antwoorden vrijwel naast elkaar staan.
Mensen die nadenken over ander werk lijken binnen deze vier antwoordmogelijkheden niet uitsluitend te kijken naar wat een baan financieel oplevert, maar ook naar hoeveel ruimte die baan laat in het dagelijks leven.
De eerste poll laat geen keuze zien tussen geld óf vrijheid. Juist de kleine afstand tussen beide suggereert dat aantrekkelijk werk meerdere voorwaarden tegelijk moet laten kloppen.
Maar wat bedoelen we eigenlijk met vrijheid?
Dat antwoord geeft de poll zelf niet.
Vrijheid kan betekenen dat je zelf bepaalt wanneer je begint. Dat je deels vanuit huis werkt. Dat je professionele keuzes zelfstandig kunt maken. Dat je minder reist. Of dat je werk gemakkelijker om andere delen van je leven heen kunt organiseren.
Juist daarom moeten we voorzichtig zijn met de interpretatie. Wie voor vrijheid stemde, heeft niet automatisch voor thuiswerken, vier dagen werken of volledige autonomie gekozen.
De latere pollweken splitsen dat brede begrip verder uit. Maar als startpunt laat week 1 vooral zien dat ruimte in de manier waarop werk wordt ingericht een serieuze factor is naast financiële beloning.
Autonomie is breder dan thuiswerken
CBS en TNO gebruiken in arbeidsmarktonderzoek het begrip autonomie of zelfstandigheid.
Daarmee bedoelen zij de mate waarin een werknemer het eigen werk kan reguleren. Het gaat bijvoorbeeld om invloed op de manier van werken, de planning en de volgorde van werkzaamheden.
In de Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden worden daarnaast afzonderlijk vragen gesteld over invloed op werktijden en de mogelijkheid om zelf te bepalen waar wordt gewerkt.
Dat onderscheid is nuttig. Vrijheid in werk kan dus op meerdere niveaus bestaan: werkplek, werktijd én professionele beslissingsruimte.
CBS & TNO: Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden: wat wordt onder autonomie verstaan?
CBS & TNO: Resultaten Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden 2025
Landelijk onderzoek laat vooral zien dat mensen meerdere dingen tegelijk belangrijk vinden
Onderzoek van UWV onder werkzoekenden geeft een interessante vergelijking.
Onder werkzoekenden zonder WW-uitkering noemt 46% een passend salaris als een van de belangrijkste factoren bij een nieuwe baan. Daarna volgen een goede werksfeer met 29% en een goede werk-privébalans met 23%.
Bij werkzoekenden met een WW-uitkering staat werksfeer met 41% zelfs vrijwel gelijk aan salaris met 40%.
Autonomie wordt door respectievelijk 9% en 15% genoemd. Baanzekerheid door 14% en 16%. Een maatschappelijke bijdrage leveren met het werk door 7% en 12%.
Die percentages kunnen niet rechtstreeks naast de uitslag van onze poll worden gelegd. UWV liet respondenten maximaal drie factoren noemen, gebruikte andere formuleringen en onderzocht een veel grotere groep werkzoekenden.
De bredere boodschap sluit echter wel aan: een baankeuze bestaat zelden uit één factor. Geld, werksfeer, balans, zekerheid, autonomie en inhoud kunnen tegelijkertijd meewegen.
UWV: Het zoekgedrag van werkzoekenden: inzichten voor gerichte werving en selectie
UWV: Salaris, werksfeer en werk-privébalans spelen samen mee bij een nieuwe baan
Salaris blijft dus nadrukkelijk onderdeel van het verhaal
Met 35% eindigt salaris maar vier procentpunt achter vrijheid.
Dat maakt het onlogisch om week 1 te lezen als bewijs voor een arbeidsmarkt waarin geld steeds minder belangrijk wordt.
Integendeel. De uitslag laat zien dat financiële beloning bijna even zwaar wordt gekozen als vrijheid.
De interessantere conclusie is daarom dat werkgevers mogelijk twee vragen tegelijk moeten beantwoorden: wat krijg ik betaald en hoeveel ruimte krijg ik om dit werk op een passende manier te doen?
Een goed salaris kan een gebrek aan ruimte niet altijd compenseren. Maar vrijheid maakt een onvoldoende beloning evenmin automatisch aantrekkelijk.
Zekerheid krijgt 17%
Zekerheid krijgt 17% van de stemmen.
Ook dit begrip is breder dan alleen een vast contract.
Zekerheid kan zitten in inkomen, contractduur, voldoende uren, vertrouwen in de werkgever of weten wat er van je wordt verwacht.
Dat wordt later in de pollreeks nog veel duidelijker. Maar ook deze eerste uitslag laat al zien dat een substantieel deel van de stemmers bij een volgende stap vooral houvast zoekt.
Voor werkgevers betekent dat dat vrijheid en zekerheid niet noodzakelijk tegenover elkaar staan. Een organisatie kan ruimte bieden én duidelijk zijn over salaris, contract, verwachtingen en perspectief.
De 9% voor betekenis vraagt misschien wel de meeste voorzichtigheid
Betekenis krijgt in deze eerste poll 9%.
Op een platform over duurzaam werk is het verleidelijk om daar een grote conclusie aan te verbinden.
Bijvoorbeeld dat maatschappelijke impact voor mensen uiteindelijk minder belangrijk zou zijn dan praktische arbeidsvoorwaarden.
Dat kunnen we uit deze uitslag niet afleiden.
Er kon maar één antwoord worden gekozen. Iemand kan betekenis heel belangrijk vinden en tóch vrijheid of salaris kiezen wanneer gevraagd wordt welk aspect het zwaarst weegt.
Bovendien kan betekenis voor verschillende mensen iets anders zijn: maatschappelijke impact, zichtbaar resultaat, passend werk, eigen talent gebruiken of werken voor een organisatie waarvan de waarden aansluiten.
Een lage score betekent niet automatisch dat iets onbelangrijk is. Ze laat alleen zien wat minder vaak als nummer één werd gekozen wanneer vier verschillende waarden tegenover elkaar stonden.
Hoe maken werkgevers in de energiesector vrijheid concreet?
Vrijheid is moeilijk te beoordelen wanneer een vacature alleen schrijft dat er “veel flexibiliteit” of “veel autonomie” is.
Op verschillende carrièrepagina’s in de energiesector zien we voorbeelden waarin werkgevers proberen die ruimte concreter te maken.
Greenchoice schrijft op de eigen FAQ dat vertrouwen en flexibiliteit centraal staan bij hybride werken. De werkweek kan bestaan uit kantoor, klantlocatie en thuiswerken, waarbij teams ook gezamenlijke fysieke momenten hebben.
Op de arbeidsvoorwaardenpagina maakt Greenchoice daarnaast andere vormen van keuze zichtbaar. Het individuele keuzebudget kan bijvoorbeeld worden uitbetaald, voor extra verlof worden gebruikt of deels voor pensioen worden ingezet.
Stedin maakt bij functies waarvoor dit mogelijk is concreet dat hybride werken bijvoorbeeld 50% thuis en 50% op kantoor kan betekenen. In vacatures worden daarnaast rollen beschreven waarin regie, autonomie en verantwoordelijkheid expliciet onderdeel van het werk zijn.
Vattenfall koppelt vrijheid weer aan een andere laag. Op de carrièrepagina beschrijft de organisatie een werkomgeving waarin initiatief en verantwoordelijkheid worden gestimuleerd. In het leiderschapsverhaal worden vertrouwen en duidelijke richting expliciet met elkaar verbonden.
Dat zijn geen bewijzen dat iedere medewerker de genoemde vrijheid ook precies zo ervaart. Ze laten wel zien hoe werkgevers verder kunnen gaan dan alleen het woord flexibel gebruiken.
Greenchoice — vertrouwen en flexibiliteit bij hybride werken
Stedin — concrete afspraken over hybride werken en arbeidsvoorwaarden
Vattenfall — vertrouwen, duidelijke richting en verantwoordelijkheid
Vrijheid ziet er niet in iedere functie hetzelfde uit
Dat is zeker in de energiesector een belangrijke nuance.
Voor een adviseur kan vrijheid bestaan uit thuiswerken en zelf de agenda indelen. Voor een projectmanager kan het gaan om regie over projecten en beslissingen binnen duidelijke doelstellingen.
Voor een monteur of operator ziet vrijheid er weer anders uit. Het werk is locatiegebonden en veiligheidsprocedures liggen vast. Toch kan er ruimte bestaan in planning, probleemoplossing, verantwoordelijkheid, rooster of de manier waarop opdrachten binnen veilige kaders worden uitgevoerd.
De beste vraag voor werkgevers is daarom niet: “bieden wij vrijheid?” maar: “welke professionele en praktische ruimte biedt deze specifieke functie daadwerkelijk?”
Vrijheid hoeft niet voor iedereen thuiswerken te betekenen. De relevante vraag is welke keuzes iemand binnen het werk werkelijk zelf kan maken.
Vier arbeidswaarden vragen om vier soorten informatie
De vier antwoorden uit deze eerste poll kunnen ook worden gelezen als vier informatievragen die een goede vacature zou moeten beantwoorden.
Beschrijf invloed op werktijden, werkplek, planning, werkwijze en beslissingen waar dat voor de functie relevant is.
Geef een concrete salarisrange en maak duidelijk op welke urenomvang die is gebaseerd.
Benoem contractvorm, uren, verwachtingen en waar mogelijk het perspectief na een eerste contract.
Maak niet alleen de missie zichtbaar, maar leg ook uit welke concrete bijdrage de functie daaraan levert.
Wat betekent dit voor vacatureteksten?
De eerste poll laat meteen zien waarom één werkgeversboodschap zelden voldoende is.
Alleen schrijven over impact mist de praktische kant. Alleen salaris tonen zegt nog weinig over de manier van werken. Alleen flexibiliteit beloven laat zekerheid en inhoud open.
Een sterke vacature brengt die verschillende lagen daarom samen.
Wat ga je doen? Wat verdien je? Welke ruimte krijg je? Wat ligt vast? En waarom doet dit werk ertoe?
Niet iedere vraag hoeft in de eerste alinea volledig te worden beantwoord. Maar de informatie moet wel snel genoeg vindbaar zijn om iemand zelf te laten beoordelen of het totaalbeeld past.
De kern van week 1
Deze eerste poll is vooral interessant omdat hij geen eenvoudige winnaar oplevert.
Vrijheid staat bovenaan, maar salaris zit er vlak achter. Zekerheid speelt voor een kleinere groep de hoofdrol en betekenis wordt minder vaak als nummer één gekozen.
Daarmee begint de pollreeks eigenlijk meteen met een belangrijke waarschuwing tegen te simpele werkgeversverhalen.
Mensen zoeken niet noodzakelijk óf geld, óf vrijheid, óf zekerheid, óf betekenis. In een echte baankeuze komen die factoren samen. De poll vraagt alleen welke ervan op dat moment het zwaarst weegt.
Aantrekkelijk werk draait niet alleen om wat een baan betaalt of waar een organisatie voor staat. Het totaal moet kloppen: beloning, ruimte, zekerheid én de betekenis van het werk.
Deze eerste #Duurzaamheidsbanenpoll is geen representatief arbeidsmarktonderzoek, maar een indicatief signaal binnen een doorlopende pollreeks. Het verschil tussen vrijheid en salaris bedraagt vier procentpunt en moet daarom niet worden uitgelegd als bewijs dat vrijheid op de Nederlandse arbeidsmarkt in het algemeen belangrijker is dan salaris. De antwoordoptie “vrijheid” is breed en de poll meet niet welke specifieke vorm van vrijheid de stemmers bedoelden. De onderzoeken van CBS, TNO en UWV gebruiken andere vragen, methodes en onderzoeksgroepen en zijn uitsluitend als bredere arbeidsmarktcontext opgenomen. De werkgeversvoorbeelden zijn gebaseerd op openbare carrière- en arbeidsvoorwaardenpagina’s en laten zien hoe organisaties vrijheid, flexibiliteit en verantwoordelijkheid communiceren; ze vormen geen onafhankelijke beoordeling van de dagelijkse werkervaring bij deze werkgevers.
Voor werkgevers
Kijk naar het totale aanbod. Een goed salaris blijft belangrijk, maar maak ook zichtbaar welke professionele ruimte, flexibiliteit en zekerheid bij de functie horen. Vrijheid wordt pas geloofwaardig wanneer duidelijk is wat iemand daadwerkelijk zelf kan bepalen.
Voor recruiters
Vraag door op wat iemand bedoelt met vrijheid. Gaat het om werktijden, thuiswerken, autonomie, minder reistijd of vertrouwen? Dezelfde behoefte kan in verschillende functies een heel andere praktische vertaling hebben.
Voor vacatureteksten
Combineer praktische en inhoudelijke informatie. Benoem salaris, contract en werkvorm concreet en laat tegelijkertijd zien hoeveel beslissingsruimte de functie biedt en welke bijdrage iemand met het werk levert.
Van wat zwaar weegt naar waar een vacature mensen verliest
Week 1 begint bij de waarden die een rol spelen wanneer mensen nadenken over ander werk. In week 2 verschuift de aandacht naar het moment waarop een interessante vacature juist wordt gesloten. Daar blijkt één ontbrekend gegeven met afstand de grootste afhaakreden: salarisinformatie.
Lees de analyse van week 2Meer inzichten over duurzaam werk? Volg Duurzaamheidsbanen.nl op LinkedIn en bekijk onze gratis checklist voor werkgevers met impact met 7 veelgemaakte fouten die je in duurzame vacatures liever voorkomt.
